Wat is diabetische polyneuropathie?

Diabetische polyneuropathie is een vorm van zenuwschade die ontstaat door langdurig verhoogde bloedsuikerwaarden bij diabetes. Meerdere zenuwen raken geleidelijk beschadigd, vooral in voeten en handen, wat leidt tot gevoelsstoornissen, pijn en functieverlies.

Wat is diabetische polyneuropathie precies?

Diabetische polyneuropathie is de meest voorkomende complicatie van diabetes mellitus. Ongeveer 30 tot 50% van de mensen met diabetes ontwikkelt deze aandoening binnen 10 tot 20 jaar na diagnose. Het gaat om een progressieve zenuwaandoening die vaak symmetrisch begint.

De term “polyneuropathie” betekent dat meerdere perifere zenuwen zijn aangedaan. Bij diabetes wordt deze zenuwschade veroorzaakt door langdurige metabole ontregeling. Hierdoor is zenuwschade door diabetes uitleg essentieel voor goed begrip.

Hoe ontstaat diabetische polyneuropathie?

Langdurig verhoogde bloedsuiker

Chronisch hoge glucosewaarden beschadigen zenuwcellen en hun beschermende myelineschede. Onderzoek laat zien dat een HbA1c boven 7% het risico aanzienlijk verhoogt. Hoe langer de bloedsuiker ontregeld is, hoe groter de schade.

Microvasculaire schade

Kleine bloedvaatjes die zenuwen van zuurstof voorzien raken beschadigd. Dit leidt tot ischemie van zenuwweefsel. Deze vaatproblematiek is een van de belangrijkste oorzaken van diabetische polyneuropathie.

Ontstekingsprocessen en oxidatieve stress

Bij diabetes ontstaat meer oxidatieve stress in het lichaam. Vrije radicalen beschadigen zenuwstructuren versneld. Dit proces speelt een centrale rol bij diabetische zenuwschade.

Welke zenuwen worden aangetast bij diabetische polyneuropathie?

Sensorische zenuwen

Sensorische zenuwen zijn het vaakst aangedaan. Zij verzorgen gevoel zoals pijn, temperatuur en aanraking. Dit verklaart waarom symptomen meestal beginnen in tenen en voeten.

Motorische zenuwen

Motorische zenuwen sturen spieren aan. Aantasting leidt tot spierzwakte en loopproblemen. Ongeveer 10 tot 20% van de patiënten ontwikkelt duidelijke motorische uitval.

Autonome zenuwen

Autonome zenuwen regelen onbewuste functies zoals hartslag en spijsvertering. Schade kan leiden tot duizeligheid bij opstaan en maag-darmklachten. Dit komt voor bij circa 15% van de patiënten.

Wat zijn de eerste symptomen van diabetische polyneuropathie?

Vroege signalen in voeten en tenen

De eerste klachten ontstaan meestal distaal. Tintelingen, doof gevoel en branderigheid komen vaak voor. Dit patroon wordt ook wel “stocking distribution” genoemd.

Pijn en gevoelsstoornissen

Pijn kan stekend, brandend of elektrisch aanvoelen. Nachtelijke pijn komt veel voor en verstoort de slaap. Dit zijn typische symptomen van diabetische zenuwschade.

Verminderd beschermend gevoel

Door gevoelsverlies worden wondjes minder snel opgemerkt. Dit verhoogt het risico op infecties en diabetische voetulcera. Jaarlijks krijgt ongeveer 2% van de diabetespatiënten een voetulcus.

Hoe herken je diabetische polyneuropathie?

Klachtenpatroon en symmetrie

De klachten zijn meestal symmetrisch en beginnen aan beide voeten. Ze breiden zich langzaam omhoog uit. Dit patroon is kenmerkend voor diabetische polyneuropathie.

Relatie met diabetesduur

Hoe langer iemand diabetes heeft, hoe groter het risico. Na 25 jaar diabetes heeft meer dan 50% tekenen van neuropathie. Dit geldt voor zowel type 1 als type 2 diabetes.

Verergering bij slechte regulatie

Slechtere glucoseregulatie versnelt klachten. Studies tonen aan dat intensieve regulatie het risico met 60% kan verminderen bij type 1 diabetes. Bij type 2 is dit effect ongeveer 20%.

Hoe wordt diabetische polyneuropathie vastgesteld?

Anamnese en lichamelijk onderzoek

De arts beoordeelt klachten, reflexen en gevoelszin. Testen met een monofilament zijn standaard. Hiermee wordt beschermend gevoel gemeten.

Neurologisch aanvullend onderzoek

Bij twijfel kan zenuwgeleidingsonderzoek worden ingezet. Dit meet de snelheid van elektrische signalen. Afwijkingen bevestigen zenuwbeschadiging.

Uitsluiten van andere oorzaken

Andere oorzaken van polyneuropathie moeten worden uitgesloten. Denk aan vitamine B12-tekort of alcoholmisbruik. Dit is essentieel voor een juiste diagnose.

Welke behandelingen zijn er voor diabetische polyneuropathie?

Optimaliseren van bloedsuikerwaarden

Strikte glucoseregulatie is de basis van elke behandeling bij diabetische polyneuropathie. Het kan progressie vertragen maar bestaande schade zelden herstellen. Dit is wetenschappelijk goed onderbouwd.

Medicamenteuze pijnbehandeling

Er zijn medicijnen die neuropathische pijn verminderen. Deze richten zich op pijnsignaalverwerking in het zenuwstelsel. Effectiviteit verschilt sterk per persoon.

• antidepressiva lage dosering
• anti-epileptica tegen zenuwpijn
• lokale pijnstillende crèmes

Behandeling van complicaties

Wondzorg en voetzorg zijn cruciaal. Preventie verlaagt het amputatierisico aanzienlijk. In Nederland vinden jaarlijks circa 3.000 diabetesgerelateerde amputaties plaats.

Wat kun je zelf doen om de klachten van diabetische polyneuropathie te verminderen?

Leefstijl en beweging

Regelmatige beweging verbetert doorbloeding en glucosehuishouding. Zelfs 30 minuten wandelen per dag heeft meetbaar effect. Dit verlaagt ook pijnintensiteit bij sommige patiënten.

Voeding en micronutriënten

Een stabiel voedingspatroon helpt bloedsuikerpieken voorkomen. Tekorten aan vitamine B1 en B12 kunnen klachten verergeren. Suppletie gebeurt altijd in overleg met een arts.

Dagelijkse voetcontrole

Dagelijkse inspectie voorkomt ernstige complicaties. Gebruik eventueel een spiegel of hulp. Kleine wondjes kunnen anders grote gevolgen hebben.

• controleer huid en nagels
• let op roodheid
• vermijd drukplekken

Feiten en cijfers over diabetische polyneuropathie

Diabetische polyneuropathie is verantwoordelijk voor ongeveer 75% van alle neuropathieën bij diabetes. Wereldwijd hebben meer dan 250 miljoen mensen diabetesgerelateerde zenuwschade. In Nederland gaat het om ruim 400.000 mensen.

De zorgkosten voor diabetische complicaties bedragen jaarlijks miljarden euro’s. Neuropathie is een belangrijke kostenpost door ziekenhuisopnames en hulpmiddelen. Preventie blijft daarom essentieel.

Overzicht diabetische polyneuropathie

Kenmerk	Gegevens
Meest aangedane zenuwen	Sensorisch
Startlocatie	Tenen en voeten
Prevalentie bij diabetes	30–50%
Belangrijkste oorzaak	Chronische hyperglykemie
Omkeerbaarheid	Meestal niet

Veelgestelde vragen over diabetische polyneuropathie

Is diabetische polyneuropathie te genezen?

Nee, genezing is meestal niet mogelijk. Wel kan verdere achteruitgang worden vertraagd. Vroege behandeling geeft de beste vooruitzichten.

Komt het alleen voor bij type 2 diabetes?

Nee, ook mensen met type 1 diabetes kunnen het ontwikkelen. De duur van diabetes is belangrijker dan het type. Beide vormen lopen risico.

Is pijn altijd aanwezig?

Nee, sommige mensen hebben vooral gevoelsverlies. Dit is zelfs gevaarlijker dan pijn. Het verhoogt de kans op verwondingen.

Kan polyneuropathie stoppen bij goede regulatie?

Progressie kan soms stoppen of vertragen. Bestaande schade herstelt zelden volledig. Dit is aangetoond in meerdere langlopende studies.

Conclusie: wat is diabetische polyneuropathie?

Diabetische polyneuropathie is een veelvoorkomende, vaak progressieve zenuwaandoening veroorzaakt door langdurige diabetes, waarbij meerdere perifere zenuwen beschadigd raken. Door vroege herkenning, goede bloedsuikerregulatie en passende behandeling kunnen klachten en complicaties worden beperkt. Hulpmiddelen zoals comfortabele schoenen, sokken of voetverzorgingsproducten zijn breed verkrijgbaar, bijvoorbeeld via bol.com, en kunnen een waardevolle aanvulling zijn op de dagelijkse zorg.